Yöntem — ResDelta Şebeke Karbon Endeksi

Sürüm 1.0.0 · 3 Eylül 2026

Bu belge, endeksin nasıl hesaplandığını, neyi iddia ettiğini ve neyi iddia etmediğini tanımlar. Sürümlüdür: yöntem değişirse sürüm numarası artar ve değişiklik bu sayfada tarihiyle kalır. Geçmiş sürümler kaldırılmaz.

1. Endeks nedir

Türkiye elektrik şebekesinin saatlik karbon yoğunluğu, gCO₂/kWh.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı şebeke emisyon faktörünü yılda bir kez yayımlıyor (2023: 0,434 tCO₂e/MWh üretim, 0,436 iletim, 0,469 dağıtım). Yıllık tek sayı, gece rüzgarla beslenen tesis ile öğlen puantında kömürle beslenen tesisi aynı kabul eder.

Ölçtüğümüz fark bu değil, bu kadar büyük:

Yıllık tek faktör kullanan bir şirket, tüketiminin saat dağılımına göre Kapsam 2 emisyonunu 2,26 kata kadar yanlış raporlayabilir.

2,26× nereden geliyor — ayrıştırılmalı

Bu oran tüm saatler arasındaki yayılımdır ve büyük bölümü hava ile mevsimden gelir: rüzgarın ve suyun bol olduğu saatler şebekeyi temizler, durgun saatler kirletir. Yalnızca günün saati deseni bunun küçük bir parçasıdır:

Bunun pratik sonucu: tüketimini sabit bir takvimle geceden akşama kaydıran bir tesisin kazancı 1,20×'tir, 2,26× değil. 2,26×'e yaklaşmak sabit takvimle değil, gerçek şebeke koşuluna tepki vererek mümkündür.

Endeks bu ayrımı yapmayan bir kullanımı desteklemez. İki sayı da yayımlanır.

2. Endeksin iddia ETMEDİĞİ şey

Seviye iddiası bizim değil. Endeks, Bakanlık'ın yıllık resmî değerine demirlenmiştir (bkz. 5). Yıllık ortalaması tanım gereği resmî değere eşittir. Endeksin kattığı tek şey saatlik şekildir.

Bu bilinçli bir tercihtir. Amaç resmî faktörün yerine geçmek değil, onu saate dağıtmaktır — böylece TSRS sınırlı güvence denetiminde, ulusal faktörle çelişmeyen bir sayı kullanılabilir.

3. Veri kaynağı

EPİAŞ Şeffaflık Platformu, Gerçek Zamanlı Üretim (kaynak bazlı, saatlik).

• Seri: 2015-12-31 → 2026-09-01, 93.430 saat
• 16 üretim kaynağı + uluslararası enterkonneksiyon
• Doğrulama: Toplam kolonunun bileşenler toplamına eşitliği her saat için

kontrol edilir (ölçülen sapma: ortalama 0,00 MWh)

• Boş değer yok

Veri bütünlüğü

Serinin %0,13'ü eksiktir (122 saat). Tamamı iki blokta:

İkinci blok 5 tam gündür ve etkilediği ay (2025-05) aylık seride tam_ay = false olarak işaretlenmiştir; grafiklerde çizilmez. Boşluk kapatıldığında bu tablo güncellenir ve sürüm numarası artar.

Bütünlük her koşuda yeniden ölçülür (analysis/karbon_yogunlugu.py, rapor bölüm 0). Eksik saat oranı yayımlanmadan endeks yayımlanmaz.

4. Hesap

ham(saat) = Σ(üretim_kaynak × faktör_kaynak) / Σ(üretim_kaynak)

Uluslararası enterkonneksiyon hariçtir — hem paydan hem paydadan çıkarılır. Serinin %45,8'inde negatiftir (ihracat) ve yurt içi üretim karışımı tanımına girmez. Endeks üretim tabanlıdır (production-based); ithalatın karbonunu içeren bir tüketim tabanlı sürüm ayrıca üretilebilir, bu sürümde yoktur.

Emisyon faktörleri

IPCC 2006 Ulusal Sera Gazı Envanteri Rehberi Cilt 2 varsayılan yakıt emisyon faktörü (tCO₂/TJ) × 0,0036 TJ/MWh ÷ termik verim.

Tam tablo, her faktörün gerekçesiyle: config/emisyon_faktorleri.json.

Jeotermal sıfır değildir. Büyük Menderes havzası akışkanı yüksek çözünmüş CO₂ taşır; literatür 0,4–1,3 tCO₂/MWh aralığı verir. 0,75 orta değer olarak alınmıştır. Duyarlılık ölçüldü: literatürün tüm bandında 2023 ham değeri −11,6 / +18,2 gCO₂/kWh değişiyor, demirleme sonrası büyük ölçüde soğuruluyor. Endeksi yayımlamaya engel bir belirsizlik değildir.

Biyokütle ve atık ısı için sıfır, IPCC uzlaşımıdır: biyojenik CO₂ enerji sektörü toplamına yazılmaz, atık ısının emisyonu ev sahibi sanayi sürecine atfedilir. Yaşam döngüsü emisyonları kapsam dışıdır — rüzgar, güneş ve hidroelektrik için işletme emisyonu sıfır alınmıştır.

5. Resmî demirleme

Ham hesap 2023 için 482,4 gCO₂/kWh veriyor; Bakanlık 434,0. Fark %11,1 ve neredeyse tamamı paydadadır:

EPİAŞ gerçek zamanlı üretim serisi lisanslı santralleri kapsar. Türkiye güneş kurulu gücünün büyük bölümü lisanssızdır (2023 sonu: 9.628 MW) ve bu seride görünmez. Sıfır karbonlu bir üretim eksik sayıldığı için yoğunluk yukarı sapar. Nitekim payda ulusal üretim toplamına çıkarıldığında fark %4,1'e iniyor; kalanı verim varsayımları ve CO₂ / CO₂e farkıdır (Bakanlık değeri CH₄ ve N₂O içerir, bu hesap yalnızca CO₂'dir).

Bu yüzden endeks, resmî değeri yeniden üretmeye çalışmaz; ona demirlenir:

endeks(saat) = ham(saat) × k,    k = resmî_2023 / ham_2023_ortalaması = 0,8997

Katsayı, resmî değerin yayımlandığı tek yıldan türetilir ve tüm seriye uygulanır. Böylece yıllar arası karşılaştırılabilirlik ham serinin kendisinden gelir. Yeni bir resmî değer yayımlandığında katsayı yeniden türetilir ve sürüm numarası artar.

Ortalamalar üretim ağırlıklıdır. Düz ortalama yanlış olur: düşük üretimli saatler yoğunluğu orantısız temsil eder.

6. Bilinen sapma — öğlen saatleri olduğundan kirli görünür

Demirleme seviye sapmasını kaldırır, şekil sapmasını kaldırmaz. Seride görünmeyen üretim güneş olduğu için öğle saatlerinde yoğunlaşır.

Ölçüldü. Görünmeyen 13 TWh lisanssız güneş, lisanslı güneş profiliyle aynı şekilde son 12 aya eklenirse endeks şöyle değişir:

Yani endeks gündüz saatlerini olduğundan kirli, gece saatlerini göreli temiz gösteriyor. En büyük sapma 12:00'de %11,2.

Bu çekince gizlenemez; gizlenirse endeksin tüm güvenilirliği gider. Sürüm 1.1'in hedefi, lisanssız GES üretiminin yıllık serisi elde edilerek bu düzeltmenin endeksin içine alınmasıdır.

7. Endeks nerede kullanılır

• TSRS Kapsam 2 — 2026, sınırlı güvence denetiminin başladığı yıl. Saatlik

tüketim verisi olan bir tesis, yıllık faktör yerine saatlik faktörle raporlayabilir; yıllık ortalama resmî değere eşit olduğu için tutarlılık korunur.

• CBAM — gömülü emisyonun elektrik kaynaklı dolaylı kısmı.
• YEK-G / saatlik eşleştirme — "yeşil elektrik tükettim" iddiasının saat

bazında dayanağı.

8. Yayın takvimi ve sürüm

• Aylık. Her ayın ilk iş haftası.
• Yöntem değişirse sürüm numarası artar; değişiklik bu sayfada tarihiyle kalır.
• Geçmiş sürümler ve geçmiş yayınlar kaldırılmaz.
• Bir yayın atlanırsa sebebi bu sayfaya yazılır.

9. Veri ve atıf

Tüm seri ücretsiz ve tam geçmişiyle indirilebilir:

Atıf: ResDelta Şebeke Karbon Endeksi, sürüm 1.0.0, resdelta.com

10. Başka bir kaynakla karşılaştırma — Electricity Maps

Bu endeks Türkiye için saatlik karbon yoğunluğu yayımlayan ilk kaynak değildir. Danimarka merkezli Electricity Maps Türkiye'yi (TR bölgesi) canlı olarak kapsar; saatlik ve daha ince çözünürlükte karbon yoğunluğu, üretim karışımı, sınır akışları ve yük yayımlar.

İki bağımsız yöntem aynı yere düşüyor:

Sayılar birebir karşılaştırılabilir değildir — biri anlık, diğeri yıllık ortalama; biri CO₂e, diğeri CO₂. Ama mertebe uyumludur ve bu, her iki yöntem için de bir doğrulamadır.

Bu endeks ne ekliyor

• Ücretsiz ve tam geçmişiyle indirilebilir. Electricity Maps'te karbon

yoğunluğu sinyali saatlik çözünürlükte ülke başına 6.000 €/yıl; gerçek zamanlı abonelik 3 aylık geriye dönük veri taşır. Buradaki 93.430 saatin tamamı CSV olarak ücretsizdir.

• Bakanlık'ın resmî faktörüne demirlidir. TSRS sınırlı güvence denetiminde

"bu sayı neden ulusal faktörden farklı" sorusunun yapısal bir cevabı vardır: yıllık ortalama tanım gereği resmî değere eşittir.

• Yöntem Türkiye'ye özgüdür ve tam açıktır. Yakıt bazlı Türk santral

verimleri, jeotermalin ayrıca gerekçelendirilmiş ele alınışı, sürümlü bu sayfa.

• Atıfsız üretim yoktur. EPİAŞ tam kaynak kırılımı verdiği için karışımda

bilinmeyen kalemi bulunmaz.

11. Bağımsızlık

ResDelta elektrik ticareti yapmaz, portföy yönetmez, tedarik satmaz. Endeksin değerinden çıkarı yoktur. Hesap tamamen kamuya açık veriden üretilir ve yöntem bu sayfada tam olarak yayımlanmıştır; üçüncü bir taraf aynı veriyle aynı sayıya ulaşabilir.

Kaynaklar

• EPİAŞ Şeffaflık Platformu — Gerçek Zamanlı Üretim
• T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, EVÇED — Türkiye Elektrik Üretimi ve

Elektrik Tüketim Noktası Emisyon Faktörleri (2023)

• IPCC 2006 Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories, Volume 2: Energy
• KGK — Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS 1, TSRS 2)