Yöntem — Saatlik Mahsuplaşma Ölçümü

Sürüm: 1.0.0 · Tarih: 2026-09-07 Üreten kod: analysis/saatlik_mahsuplasma.py Yayın verisi: web/lib/veri/mahsuplasma.json (makine üretimi)

Bu belge, ResDelta'nın saatlik mahsuplaşma ölçümünün nasıl yapıldığını, neyi iddia ettiğini ve neyi iddia etmediğini tanımlar. Ölçüm bu belgede tarif edilenden başka bir şey yapmaz.

1. Ölçüm nedir

Tek bir soruya cevap verir:

> Mahsuplaşma aylıktan saatliğe geçince, bir lisanssız güneş santralinin > ürettiği kWh'nin yüzde kaçı tam perakende tarife değerini kaybetti?

Kaybedilen enerji yok olmuyor — perakende tarifeden mahsup edilmek yerine düşük bir alım fiyatından şebekeye satılıyor. Ölçülen şey, iki rejim arasındaki mahsup edilen enerji farkıdır.

Sonuç bir orandır ve tarifeden, kurdan, enflasyondan bağımsızdır. Paraya çevirmek için sonuna tek bir çarpım gelir; o çarpım ayrı ve açıkça işaretlenmiş bir varsayımdır.

Ölçülen aralık: %18,8 – %42,5

Tek bir sayı yoktur ve olamaz. Aynı santral, tüketim profiline göre üretiminin %18,8'ini de %42,5'ini de kaybedebilir. Aralığın genişliği bulgunun kendisidir, ölçümün belirsizliği değil.

2. Ölçümün iddia ETMEDİĞİ şey

• Belirli bir tesisin kaybını söylemez. Tüketim profilleri arketiptir

(bkz. 6). Gerçek bir tesisin sayısı bu beşin hiçbiri olmaz.

• Yatırım tavsiyesi değildir. Geri ödeme süresi, finansman, vergi,

amortisman hesabı içermez.

• Batarya boyutlandırmaz. Depolamanın kaybın ne kadarını geri kazandırdığı

ölçülmedi.

• Mesken abonelerini kapsamaz. 14531 sayılı Kurul Kararı mesken abone

grubunu kapsam dışında tutuyor.

3. Hukuki çerçeve — ölçüm neyi modelliyor

Yürürlük: 1 Mayıs 2026.

4. Veri kaynağı

Üretim serisi neden önemli

Üretim tarafı arketip değildir. EPİAŞ'ın yayımladığı seri Türkiye'nin bütün lisanssız filosunun gerçek saatlik üretimidir — 12 aylık toplam 27,96 TWh. Mevsimsellik, bulutluluk, gün uzunluğu, filonun coğrafi dağılımı ve panel yönelimlerinin bileşik etkisi bu seride zaten vardır. Sentetik bir güneş profili bunların hiçbirini doğru taşımaz.

5. Hesap

Santral, aylık dönemin klasik boyutlandırma mantığıyla ölçeklenir: yıllık üretim = yıllık tüketim. Bu, saatlik mahsuplaşma öncesinde sektörün fiilen uyguladığı kuraldır; ölçüm o kuralın ne kadar geçersizleştiğini gösterir.

Sonra aynı santral iki rejimde çalıştırılır:

aylık   : mahsup = Σ_ay  min( Σ_saat üretim ,  Σ_saat tüketim )
saatlik : mahsup = Σ_saat min( üretim_saat  ,  tüketim_saat  )

kayıp oranı = (aylık mahsup − saatlik mahsup) ÷ toplam üretim

Filo üretim serisi, toplamı 1 olacak şekilde normalize edilip santralin üretim şekli olarak kullanılır. Mutlak MWh önemsizdir; şekil önemlidir.

Fazla enerjinin fiyatı

fazla_fiyat_saat = min( 0,90 × YEKDEM , PTF_saat ) − dağıtım bedeli

Ölçüm, PTF tavanının saatlerin çoğunda bağlayıcı olduğunu gösteriyor; bu yüzden sonuç YEKDEM besleme fiyatı varsayımına pratikte duyarsızdır.

6. Bilinen sınır — tüketim tarafı arketiptir

⚠️ Bu ölçümün en önemli çekincesidir ve gizlenmez.

Müşteri bazlı saatlik tüketim verisi OSOS/MDM'de tutulur ve kamuya kapalıdır. Bu yüzden tüketim tarafı beş açıkça tanımlı arketiple temsil edilmiştir:

Arketipler resmî tüketim profilleri değildir; ölçümü sınırlandırmak için seçilmiş, kodda görünen parametrelerdir (analysis/saatlik_mahsuplasma.py, PROFILLER). Tatil günleri, üretim duruşları, mevsimsel vardiya değişimi modellenmemiştir.

Doğru okuma: ölçüm, kaybın aralığını ve neye bağlı olduğunu verir. Bir tesisin aralığın neresinde durduğunu yalnızca o tesisin kendi saatlik tüketim verisi söyler.

7. İkinci bulgu — fazla enerji günün en ucuz saatinde doğuyor

Bu, ölçümün ana sorusundan bağımsız ve kendi başına duran bir sonuçtur:

Sebep yapısal: güneş kurulu gücü arttıkça öğlen fiyatını kendi çökertiyor (yamyamlık). Fazla enerji satmak zorunda kalan santral, satışını günün en kötü fiyatından yapıyor.

8. Marj hesabı ve duyarlılığı

fazla enerjinin gördüğü PTF          1,368 TL/kWh   [ölçüldü]
veriş dağıtım bedeli                −0,656          [yayımlanmış tarife]
                                    ─────────
fazla enerjinin net fiyatı           0,491 TL/kWh
santralin seviyelendirilmiş maliyeti −0,540          [varsayım]
                                    ─────────
marjinal panelin marjı              −0,049 TL/kWh

LCOE varsayımı: 450 USD/kWp, 25 yıl, 1.400 kWh/kWp özgül üretim, 42 TL/USD.

Duyarlılık: EPC maliyeti sektörün 400–500 USD/kWp aralığında oynatıldığında marj +0,011 … −0,109 TL/kWh oluyor. İşaret varsayım aralığının içinde kaldığı için marj sıfır kabul edilir.

Sonuç: saatlik mahsuplaşma doğru boyutu belirgin biçimde değiştirmiyor, ama fazla üretimin yatırıma katkısını sıfırlıyor. Yatırımın tamamı öz tüketime, yani saatlik profil eşleşmesine dayanıyor.

Kırılma noktası

PTF 1,196 TL/kWh altına indiği saatte marjinal panel açıkça zarar ediyor. Güneş saatlerinin %41,3'ü zaten bu eşiğin altında. Kurulu güç arttıkça öğlen fiyatı daha da çökecek; eşik geçildiğinde boyutlandırma gerçek bir soru haline gelir.

9. Varsayım envanteri

Tam liste. Bunun dışında varsayım yoktur.

10. Veri ve atıf

Aşağıdakiler ücretsiz ve tam haliyle indirilebilir:

Atıf: ResDelta, Saatlik Mahsuplaşma Ölçümü, sürüm 1.0.0, 2026-09-07.

11. Bu ölçüm ne ekliyor

Saatlik mahsuplaşma hakkında Türkiye'de yazan tek taraf ResDelta değildir ve öyle sunulmaz (bkz. gtm/codex_site_gorevi_mahsuplasma.md, Yasaklar). Doğrulanabilir farklar şunlardır:

1. Kayıp, gerçek filo üretim serisiyle ölçüldü — sentetik güneş profiliyle değil. 2. Aralık verildi, tek sayı verilmedi. "Ortalama kayıp %X" demek, sayının profile göre iki kattan fazla değiştiği bir yerde yanıltıcıdır. 3. Fazlanın gördüğü fiyat ölçüldü (−%35,4 iskonto, %10,9 sıfır/negatif) — ortalama PTF varsayılmadı. 4. Altındaki seriler ücretsiz indirilebilir ve varsayımların tamamı envanterlenmiştir (bölüm 9).

12. Bağımsızlık

ResDelta panel, invertör, batarya veya EPC hizmeti satmaz; bir santralden komisyon almaz. Bu ölçümün sonucu ResDelta'nın gelirini hiçbir yönde etkilemez. Ölçüm bir yatırımı teşvik etmek veya caydırmak için değil, büyüklüğünü bilinir kılmak için yapılmıştır.

Kaynaklar

• 14531 sayılı EPDK Kurul Kararı, RG 33244, 05.05.2026
• 11415 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 33279, 13.06.2026
• Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği değişikliği, 02.04.2026
• EPDK 2026 elektrik tarife tabloları — <https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-1327/elektrik-faturalarina-esas-tarife-tablolari>
• EPİAŞ Şeffaflık Platformu — <https://seffaflik.epias.com.tr/>